Lina to sprzęt, któremu powierzasz życie – swoje i partnera. Na kursach dostaję o nią więcej pytań niż o cokolwiek innego: jaka średnica, jaka długość, pojedyncza czy połówki, czy impregnacja ma sens. W tym poradniku zebrałem odpowiedzi tak, jak tłumaczę je kursantom pod skałą. Na końcu znajdziesz moją konkretną propozycję pierwszej liny.
Krótko: jaka lina na początek?
Jeśli zaczynasz wspinać się w polskich skałach i na ściance, kup linę dynamiczną pojedynczą o średnicy 9,5–9,8 mm i długości 60 m, z oznaczonym środkiem i impregnacją oplotu. Taka lina jest wystarczająco trwała, dobrze pracuje w każdym popularnym przyrządzie asekuracyjnym i wybacza błędy asekuranta. Jedziesz do Grecji czy Hiszpanii? Weź 70 m.
Rodzaje lin wspinaczkowych
- Liny dynamiczne – do wspinaczki. Rozciągają się i pochłaniają energię odpadnięcia, dzięki czemu lot kończy się miękko, a siła działająca na wspinacza i przeloty jest mniejsza.
- Liny statyczne – do zjazdów, poręczowania i podchodzenia po linie na przyrządach zaciskowych. Prawie się nie rozciągają, dlatego nigdy nie wspinaj się na nich z dolną asekuracją. Odpadnięcie na statyku to ogromne szarpnięcie dla Ciebie i dla stanowiska.
- Repiki (liny pomocnicze) – cienkie linki do kilku milimetrów średnicy. Służą do węzłów zaciskowych, budowy stanowisk i autoasekuracji, nie do wspinania.
Lina pojedyncza, połówkowa czy bliźniacza?
Lina pojedyncza to najczęściej używana lina wspinaczkowa. Sprawdza się na ściankach, w skałach (zarówno na drogach ubezpieczonych, jak i na własnej asekuracji), przy wspinaniu na wędkę i na big wallach. Ma jedną żyłę: rdzeń, który przenosi obciążenie, i oplot, który go chroni. Typowe średnice to 8,9–11 mm.
Lina połówkowa to dwie osobne żyły, które wpinasz na zmianę do różnych przelotów. Używam ich w górach, na drogach wielowyciągowych i we wspinaczce lodowej. Mają trzy zalety:
- mniejsze tarcie, gdy droga wspinaczkowa kluczy,
- mniejsze ryzyko, że spadający kamień przetnie obie żyły naraz,
- dłuższe zjazdy – na dwóch żyłach zjedziesz na pełną długość liny, a nie na połowę.
Lina bliźniacza (podwójna) też ma dwie żyły, ale zawsze wpinasz je razem, do tego samego przelotu. Każda żyła jest cieńsza niż w linie połówkowej, dlatego nie wolno ich rozdzielać.
W skrócie: do skał i na ściankę – lina pojedyncza. W góry, gdzie teren bywa kruchy, a zjazdy długie – połówki. Tego właśnie uczę na kursie taternickim.
Parametry liny wspinaczkowej – co znaczą liczby na metce?
Zacznij od atestu. Każda lina dynamiczna musi spełniać normę EN 892, a większość ma też certyfikat UIAA. Bez tego nie ma o czym rozmawiać. Potem patrz na cztery liczby:
- Liczba odpadnięć normowych – ile bardzo ciężkich, testowych odpadnięć lina wytrzymuje. Im więcej, tym dłużej posłuży.
- Siła uderzenia – siła działająca na wspinacza przy zatrzymaniu lotu. Mniejsza oznacza łagodniejsze wyhamowanie i mniejsze obciążenie przelotów. To ważne zwłaszcza na własnej asekuracji.
- Wydłużenie dynamiczne – jak bardzo lina rozciąga się podczas odpadnięcia. Większe oznacza bardziej miękki lot, ale też dłuższy.
- Wydłużenie statyczne – jak bardzo lina rozciąga się, gdy na niej wisisz, np. przy opuszczaniu. Mniejsze to mniej „sprężynowania”.
Średnica liny
Cieńsza lina jest lżejsza, ale szybciej się przeciera i trudniej ją zatrzymać w przyrządzie. Wymaga uważnego asekuranta (polecam rękawiczki) i przyrządu przystosowanego do cienkich lin. Grubsza lina wolniej się zużywa i dobrze znosi tarcie o skałę, ale jest cięższa i gorzej przechodzi przez przyrząd. Dziś złotym środkiem dla lin pojedynczych jest 9,4–9,8 mm. Liny połówkowe mają zwykle 8–8,9 mm.
Długość liny – 50, 60 czy 70 metrów?
Zasada jest prosta: lina musi mieć co najmniej dwa razy tyle, ile wynosi długość dróg w rejonie, w którym się wspinasz. Inaczej nie opuścisz partnera do ziemi.
- ścianka – zwykle wystarczy 40–50 m,
- polskie skały (Sokoliki, Jura, Góry Kaczawskie) – standardem jest 60 m,
- rejony śródziemnomorskie, gdzie drogi mają 30–40 m – 70–80 m. Na obozie na Kalymnos i w Leonidio 70 m to minimum,
- góry – najczęściej połówki 2 × 60 m.
Rada, która ratuje zdrowie: zawsze zawiąż węzeł na końcu liny, zanim zaczniesz opuszczać partnera albo zjeżdżać. Krótka lina i brak węzła to jedna z najczęstszych przyczyn wypadków w skałach.
Impregnacja
Impregnacja ogranicza nasiąkanie wodą i wnikanie brudu, piasku i kurzu do wnętrza liny. Brud działa jak papier ścierny i skraca życie liny, a mokra lina jest słabsza i cięższa. Spotkasz dwa rodzaje:
- impregnacja oplotu – wystarczy do wspinaczki w skałach,
- impregnacja oplotu i rdzenia – do gór, a zimą obowiązkowo, bo lina nie nasiąka i nie zamarza.
Lina tylko na ściankę nie musi być impregnowana.
Kolor i oznaczenie środka
Kolor ma znaczenie praktyczne. Lina powinna odcinać się od skały, a przy dwóch żyłach – różnić od siebie kolorem, żeby nie pomylić, którą trzeba wybrać albo luzować. Jasne liny szybciej wyglądają na brudne, ale za to ładnie wychodzą na zdjęciach. Wybieraj liny z fabrycznie oznaczonym środkiem – przydaje się przy zjazdach i przy opuszczaniu.
Płachta czy worek na linę?
Lina nie powinna leżeć bezpośrednio na ziemi. W skałach rozkładam płachtę około 2 × 2 m albo używam worka z płachtą, w którym lina od razu jest gotowa do wspinania i łatwo ją przenieść pod kolejną drogę. Co wybrać – kwestia wygody. Ważne, żeby piasek nie wchodził w linę.
Jak dbać o linę i kiedy ją wymienić?
- Po każdym dniu przejrzyj linę rękami na całej długości. Szukaj przetarć oplotu, zgrubień i miękkich miejsc.
- Mokrą linę susz w przewiewnym miejscu, w cieniu, z dala od grzejnika.
- Brudną linę umyj w letniej wodzie, bez zwykłych detergentów – najlepiej specjalnym środkiem do lin.
- Trzymaj ją z dala od chemii samochodowej, zwłaszcza od kwasu z akumulatora.
- Linę wycofaj, gdy widać rdzeń, oplot jest mocno przetarty albo lina zatrzymała bardzo ciężkie odpadnięcie. Sprawdzaj też zalecany czas użytkowania podany przez producenta – zużywa się nawet nieużywana lina.
Sam mam w szafie kilka lin: inną do skał, inną w góry i jedną „roboczą”. Dzięki temu każda dłużej mi służy, a do każdej wspinaczki biorę tę, która pasuje.
Pytania, które często słyszę
Jaka lina wspinaczkowa jest najlepsza na początek?
Pojedyncza lina dynamiczna 9,5–9,8 mm, 60 m, z impregnacją oplotu i oznaczonym środkiem.
Czy mogę wspinać się na linie statycznej?
Nie. Lina statyczna nie pochłania energii odpadnięcia. Jest do zjazdów i poręczowania, nie do wspinaczki z dolną asekuracją.
Czy na kursie potrzebuję własnej liny?
Nie. Na moich kursach liny i cały sprzęt do asekuracji zapewniam ja. Własną linę warto kupić, gdy zaczniesz wspinać się samodzielnie – a na kursie nauczysz się, jak ją sprawdzać i o nią dbać.
Chcesz nauczyć się bezpiecznej asekuracji w skałach? Zacznij od kursu wspinaczki sportowej albo kursu wspinaczki skalnej PZA w Sokolikach. Nie wiesz, który wybrać? Na stronie kursy wspinaczkowe opisałem, od czego zacząć.
Do zobaczenia w skałach!
Krzysztof Zabłotny, Instruktor Alpinizmu, Taternictwa i Wspinaczki Skalnej PZA
