Na każdym kursie dla początkujących widzę ten sam obrazek. Ktoś przyjeżdża w nowiutkich, ciasnych butach, bo w sklepie usłyszał, że „buty wspinaczkowe muszą boleć”. Po godzinie siedzi pod skałą, zdejmuje je przy każdej okazji i zamiast uczyć się stawiać stopy, myśli tylko o tym, kiedy wreszcie skończy się droga wspinaczkowa. Szkoda dnia, szkoda pieniędzy.

Wspinam się od ponad 20 lat i szkolę od 2009 roku, więc przez moje ręce przeszły setki par butów – moich i kursantów. W tym poradniku piszę wprost, jak wybrać pierwsze buty wspinaczkowe, żeby pomagały, a nie przeszkadzały.

Krótko: moja rada na pierwsze buty

  • płaska (symetryczna) podeszwa – bez agresywnego wygięcia,
  • rozmiar zbliżony do codziennego – przymierz swój numer oraz pół numeru w dół i w górę,
  • zapięcie na rzepy – szybko zakładasz i zdejmujesz między drogami,
  • wygoda ważniejsza niż „profesjonalny” wygląd – palce lekko zgięte, ale bez bólu,
  • pięta bez luzu – stopa nie może pływać w bucie, gdy stajesz na palcach.

Jeśli tylko to zapamiętasz, kupisz dobre pierwsze buty. Poniżej wyjaśniam, skąd te zasady.

Rodzaje butów wspinaczkowych

Skały dają nam płyty, rysy, pionowe ściany i przewieszenia. Do tego dochodzą bouldery i ścianki. Producenci odpowiedzieli na to różnymi kształtami butów. Najprościej podzielić je według kształtu podeszwy:

  • Symetryczne (płaskie) – podeszwa jest prosta, palce ułożone naturalnie. To buty dla początkujących, na długie dni w skałach, do wspinaczki w płytach, na drogach tarciowych i w rysach. W takich butach da się wytrzymać cały dzień kursu.
  • Asymetryczne – podeszwa lekko wygina się w dół, a nacisk przesuwa się w stronę dużego palca. Lepiej stoją na małych stopniach w pionie i lekkim przewieszeniu. Dobry wybór, gdy wspinasz się już regularnie i chcesz poprawić precyzję.
  • Mocno wyprofilowane (agresywne) – mocne wygięcie i duży palec ustawiony w osi stopy. To buty na trudne drogi w przewieszeniu i na bouldery. Na początek się nie nadają – bolą, męczą stopę i uczą złych nawyków.

Jak dobrać rozmiar butów wspinaczkowych?

To pytanie słyszę najczęściej. Rozmiarówki różnych firm bardzo się różnią, więc numer z pudełka to tylko punkt wyjścia. Liczy się to, jak but leży na Twojej stopie.

  1. Przymierzaj po południu. Wieczorem stopa jest lekko większa – tak jak po kilku godzinach wspinania.
  2. Zakładaj buty na bosą stopę, tak jak będziesz się w nich wspinać.
  3. Stań na palcach na krawędzi stopnia w sklepie. Pięta nie może się podnosić ani przesuwać w bucie.
  4. Sprawdź palce. Mogą być lekko zgięte i dotykać czubka buta, ale nie mogą być wciśnięte ani boleć po kilku minutach.
  5. Pochodź w nich 10 minut. Ucisk, który po tym czasie zamienia się w ból, nie zniknie w skałach – będzie tylko gorzej.

Pamiętaj też o materiale. Buty ze skóry naturalnej trochę się rozchodzą i dopasowują do stopy, buty syntetyczne zmieniają się dużo mniej. Jeśli but z syntetyku jest za ciasny w sklepie, za miesiąc też będzie za ciasny.

Rzepy, sznurówki czy wsuwane?

Na początek polecam rzepy. Na kursie i w skałach zdejmujesz buty po każdej drodze, żeby stopy odpoczęły. Z rzepami trwa to kilka sekund. Sznurowane buty pozwalają dokładniej dopasować but do stopy, co docenisz później, na długich drogach. Wsuwane (bez zapięcia) są wygodne na ściance, ale trudniej trafić w dobry rozmiar.

Najczęstsze błędy przy zakupie pierwszych butów

  • Za małe buty „na przyszłość”. Ból nie pozwala uczyć się techniki. Zamiast ustawiać stopę na stopniu, odciążasz ją i ciągniesz rękami. Ten nawyk zostaje na lata.
  • Agresywny model, bo „taki ma znajomy”. Znajomy wspina się od lat. Ty dopiero uczysz się, gdzie postawić stopę.
  • Zakup przez internet bez przymierzenia. Da się, jeśli znasz już swój model. Pierwsze buty warto przymierzyć w sklepie.
  • Wybór po kolorze albo cenie. Najdroższe buty nie są najlepsze dla początkującego. Najlepsze są te, w których wytrzymasz cały dzień.

Jak dbać o buty wspinaczkowe?

  • Po wspinaniu wyjmij buty z plecaka i daj im wyschnąć w przewiewnym miejscu.
  • Nie zostawiaj ich w nagrzanym samochodzie – klej i guma tego nie lubią.
  • Przed wejściem w drogę przetrzyj podeszwę dłonią albo ręcznikiem. Czysta guma trzyma dużo lepiej.
  • Gdy guma na czubku się przetrze, nie wyrzucaj butów. Można je podzelować (wymienić gumę) w zakładzie, który się tym zajmuje. Nie czekaj, aż dziura dojdzie do materiału.

Buty na kurs wspinaczki

Na moich kursach zapewniam cały sprzęt wspinaczkowy – uprząż, kask, liny, karabinki i przyrządy asekuracyjne. Buty wspinaczkowe są wyjątkiem: każdy ma inną stopę, więc warto mieć własne. Jeśli dopiero zaczynasz, kup proste, płaskie buty według rad z tego poradnika i przyjedź na kurs wspinaczki dla początkujących w Sokolikach. Po kursie będziesz już wiedzieć, czego potrzebujesz od kolejnej pary.

Gdy wspinasz się już na ściance, następnym krokiem jest kurs wspinaczki sportowej albo kurs wspinaczki skalnej PZA. Nie wiesz, który wybrać? Zajrzyj na stronę kursy wspinaczkowe – opisałem tam, od czego zacząć.

Pytania, które często słyszę

Czy buty wspinaczkowe muszą być ciasne?

Muszą dobrze przylegać, ale nie mogą boleć. Ciasne, bolesne buty to sprzęt dla zaawansowanych na krótkie, trudne drogi. Na początek wybierz wygodę.

Czy kupić buty o numer mniejsze?

Niekoniecznie. Zacznij od swojego codziennego numeru i przymierz pół numeru w dół i w górę. U jednego producenta będzie to Twój rozmiar, u innego pół numeru mniej.

Czy warto kupić używane buty wspinaczkowe?

Na start może to być dobry pomysł, jeśli but nie jest rozdeptany pod cudzą stopę, a guma nie jest przetarta. Przymierz je tak samo jak nowe.

Kiedy wymienić pierwsze buty?

Gdy wspinasz się coraz trudniejsze drogi i czujesz, że płaskie buty nie trzymają na małych stopniach. Wtedy przyjdzie czas na model asymetryczny. Pierwsze buty i tak przydadzą się na długie dni i drogi wielowyciągowe.

Do zobaczenia w skałach!
Krzysztof Zabłotny, Instruktor Alpinizmu, Taternictwa i Wspinaczki Skalnej PZA

BLOG

Południowa ściana Ranrapalca (6162 m) widziana z drona

Apu Rimak – nowa droga na Ranrapalca (6162 m) w Peru

Nowa droga Apu Rimak na południowej ścianie Ranrapalca (6162 m) w Cordillera Blanca. W relacji opisuję zmianę planów po El Niño, nocne przejście przez lodowiec, 26 godzin akcji od namiotu do namiotu i 19 zjazdów linią drogi.